Krewetki modliszkowe

Krewetka modliszkowa to nazwa zwyczajowa całego rzędu skorupiaków Stomatopoda (ustonogie) z gromady pancerzowców, a nie jednego gatunku, i mimo nazwy nie jest spokrewniona z prawdziwymi krewetkami, które należą do zupełnie innego rzędu, dziesięcionogów. Większość gatunków dorasta do około 10 centymetrów, choć rekordziści przekraczają 30 centymetrów długości ciała. Najczęściej fotografowanym przez nurków gatunkiem jest krewetka modliszkowa pawia (Odontodactylus scyllarus): samce bywają intensywnie zielone, samice bardziej oliwkowe, a młode żółte. Zwierzę poluje jedną z dwóch metod. Gatunki z rodzin Gonodactylidae, Odontodactylidae, Protosquillidae i Takuidae mają rozwinięty maczugowaty człon kończyny raptorialnej i rozbijają nim skorupy krabów, ślimaków i ostryg. Pozostałe gatunki władają kolczastym, zadziorowatym szponem, którym przebijają miękkie ciała ryb i głowonogów. Krewetki modliszkowe żyją samotnie w norach wykopanych w piasku albo w szczelinach raf, których często agresywnie bronią: w starciu o terytorium niektóre gatunki przyjmują postawę zwaną meral spread, rozkładając segmenty przednich kończyn na pokaz siły.

Cios krewetki modliszkowej pawiej rozpędza się od bezruchu do 23 metrów na sekundę (83 km/h) z przyspieszeniem 102 000 m/s² (10 400 g); u niektórych innych gatunków, jak Gonodactylus smithii, prędkość sięga nawet 30,6 metra na sekundę. Sama siła uderzenia to około 1500 niutonów, a dodatkowe uszkodzenia zadają zapadające się w wodzie bąbelki kawitacyjne, które powstają przy tak gwałtownym ruchu. To wystarcza, by rozbić skorupę kraba czy muszlę ślimaka, a sporadycznie, w zbyt małych zbiornikach, nawet szybę akwarium. W angielskim żargonie nurkowym krewetka modliszkowa bywa nazywana thumb splitter (rozłupywacz kciuka): nieostrożne złapanie jej gołą ręką kończy się bolesną raną. Pod wodą najłatwiej znaleźć ją na muckowych, piaszczystych dnach Indo-Pacyfiku: cieśnina Lembeh w północnym Sulawesi, nazywana stolicą muck divingu na świecie, ma krewetkę modliszkową wśród gatunków, na które można trafić na niemal każdym nurkowaniu. Na Filipinach, w Anilao, stanowisko Secret Bay (znane też jako Mainit Muck) na głębokości do 21 metrów należy do najbardziej rozpoznawalnych miejsc regionu, a krewetki modliszkowe dzielą tam piasek z nagoskrzelnymi, krewetkami Coleman i żabnicami. Na malezyjskim Sipadanie przewodnicy pokazują je regularnie przy Kapalai, obok frogfishy i ślimaków nagoskrzelnych.

Oczy krewetki modliszkowej należą do najbardziej złożonych narządów wzroku w świecie zwierząt: mają od 12 do 16 typów fotoreceptorów, podczas gdy człowiek dysponuje zaledwie czterema. Widzą światło w paśmie od głębokiego ultrafioletu (300 nanometrów) po daleką czerwień (720 nanometrów), a sześć gatunków rozpoznaje kołowo spolaryzowane światło, czego nie udokumentowano u żadnego innego zwierzęcia. Każde oko osadzone jest na ruchomym trzonku i porusza się niezależnie od drugiego, a do tego samo w sobie widzi trójwymiarowo: dzieli się na dwie połówki rozdzielone pasmem od dwóch do sześciu rzędów wyspecjalizowanych fotoreceptorów, dzięki czemu ocenia odległość bez pomocy drugiego oka. Barwy krewetka modliszkowa przetwarza inaczej niż mózg człowieka: skanuje sygnał z każdego typu fotoreceptora osobno, niemal sprzętowo. Badanie z 2022 roku na gatunku Haptosquilla trispinosa pokazało, że ten mechanizm odróżnia nasycone i mało nasycone barwy od szarości skuteczniej, niż wcześniej sądzono. Poza wzrokiem i siłą uderzenia zaskakuje jeszcze jedno: u gatunków monogamicznych para zostaje razem nawet do 20 lat, dzieli tę samą norę i wspólnie opiekuje się jajami, przechodząc w ciągu życia nawet 20-30 cykli rozrodczych.