Blue hole

Jak powstaje blue hole

Blue hole to duża morska jaskinia albo zapadlisko otwarte ku powierzchni, wydrążone w wapiennym podłożu wyspy lub podmorskiej ławicy. Wapień rozpuszcza się w wodzie deszczowej, więc w epokach lodowcowych, gdy poziom morza był 100-120 m niższy niż dziś, w odsłoniętej wtedy skale powstawały systemy jaskiń. Topniejące lodowce podniosły ocean, jaskinie zalało, a część stropów runęła pod naporem wody. Zostały po nich niemal okrągłe leje, najliczniejsze tam, gdzie wapienna platforma jest rozległa i płytka: na Wielkiej Ławicy Bahamskiej i na Jukatanie.

Ciemny granat, od którego wzięła się nazwa, to zwykły kontrast: wokół leży jasny, płytki piasek i rafa, a lej pochłania światło. Pod powierzchnią woda w takim zbiorniku prawie się nie wymienia i rozwarstwia się na trwałe. Poniżej granicy warstw tlen znika, a bakterie żyją tam z siarkowodoru. W Great Blue Hole ekspedycja dwóch łodzi podwodnych zmierzyła w 2018 roku warstwę siarkowodoru na około 91 m i potwierdziła, że głębiej nie ma już życia. Życie skupia się więc przy krawędzi leja i na sąsiedniej rafie, nie w jego wnętrzu.

Great Blue Hole w Belize

Najsłynniejszy blue hole świata leży w środku atolu Lighthouse Reef, około 70 km od wybrzeża Belize. Ma około 300 metrów średnicy i 124 metry głębokości, a jego ściana opada schodami: półki skalne leżą na 21, 49 i 91 metrach. Stalaktyty pobrane z zatopionych komór datowano na 153 000, 66 000, 60 000 i 15 000 lat, co jest twardym dowodem, że jaskinia rosła kroplami w suchym powietrzu, zanim zalało ją morze. W 1971 roku miejsce zbadał Jacques Cousteau ze statku Calypso i umieścił je na swojej liście pięciu najlepszych nurkowisk świata. Dziś jest częścią systemu raf Belize wpisanego na listę UNESCO: sezon, dojazd i sąsiednie atole opisuje przewodnik po Great Blue Hole i rafach Belize.

Nurkowanie rekreacyjne kończy się tu na około 40 metrach i to nie jest nurkowanie rafowe. Zejdziesz wzdłuż pionowej ściany w otwartej toni, po drodze mijając nawisy ze stalaktytami, a potem wrócisz na płyciznę atolu, gdzie zaczyna się życie: rekiny rafowe, żółwie i barakudy. PADI rekomenduje do tego certyfikat Advanced Open Water i specjalizację Deep Diver, bo głębokość i ograniczona widoczność w leju wymagają spokoju i kontroli gazu. U nas Blue Hole jest częścią wyprawy łączącej cenoty Jukatanu z rafami Belize, nie osobnym wyjazdem po jedno zdjęcie z lotu ptaka.

Blue hole na świecie

Poza Belize nurkuje się jeszcze w dwóch znanych lejach; dwa najgłębsze zna dziś przede wszystkim nauka.

Miejsce	Głębokość	Co to znaczy dla nurka
Taam Ja’, zatoka Chetumal (Meksyk)	ponad 420 m	pomiar z grudnia 2023 nie sięgnął dna; stanowisko badawcze, nie nurkowe
Dragon Hole, Wyspy Paracelskie	300,89 m	zmierzony robotem podwodnym w 2016, rekord świata do 2024
Dean’s Blue Hole, Long Island (Bahamy)	202 m	wejście z plaży, freediving i snorkeling, zawody Vertical Blue
Great Blue Hole, Lighthouse Reef (Belize)	124 m	nurkowanie z łodzi do ok. 40 m, rekomendowane AOWD i Deep Diver
Blue Hole, Dahab (Egipt)	powyżej 100 m	wejście z brzegu, misa do 30 m łagodna, tunel Arch tylko technicznie

Egipski lej jest przypadkiem osobnym, bo cała jego trudność mieści się w jednym miejscu. Sama misa kilka kilometrów na północ od miasta jest płytka i osłonięta, więc prowadzi się tam nawet kursy podstawowe, a wejście prowadzi przez wypłycenie The Saddle na około 6 metrach. Ryzyko zaczyna się przy tunelu Arch: ma 26 metrów długości, strop na 55 metrach, a jego dno po stronie otwartego morza opada do około 120 metrów, co przy narkozie azotowej kusi do zejścia niżej, niż zakładał plan. Szacunki liczby ofiar wahają się od ponad 130 do 200; dokładnego rejestru nikt nie prowadzi. Reszta stanowisk wokół Dahabu na Synaju to spokojne nurkowanie z brzegu.

Dean’s Blue Hole to z kolei najgłębszy blue hole, do którego wchodzi się z plaży. Wlot leży na 6 metrach i ma około 30 metrów szerokości, a niżej rozszerza się w komorę o średnicy blisko 100 metrów, sięgającą 202 metrów. Ta pionowa rura w osłoniętej zatoce zrobiła z Long Island na Bahamach stolicę freedivingu: co roku odbywają się tu zawody Vertical Blue, na których padają rekordy świata w nurkowaniu na wstrzymanym oddechu.

Blue hole a cenota

Geneza jest ta sama, kras w wapieniu, ale położenie i woda już nie. Blue hole leży w dnie morza i wypełnia go woda słona; cenota to zapadlisko w głębi lądu z wodą słodką, płynącą podziemną rzeką. Nurkowanie różni się tak samo mocno: w cenocie płyniesz poziomo między naciekami, w zasięgu światła wpadającego przez otwór w stropie, a w blue hole schodzisz pionowo wzdłuż ściany, w wodzie, która poniżej pewnej głębokości jest już tylko ciemna. Na wyprawie po Jukatanie i Belize obie formy zobaczysz w odstępie kilku dni i różnicę czuć od razu.